Review Atomic Habits — James Clear

Tác giả: James Clear, cây viết và diễn giả chuyên về thói quen, ra quyết định và cải thiện liên tục. Sách gốc Atomic Habits: An Easy & Proven Way to Build Good Habits & Break Bad Ones, xuất bản tháng 10/2018, đã bán hơn 25 triệu bản và được dịch ra hơn 60 ngôn ngữ. Cuốn này nói về gì: Ý tưởng của sách gói trong một câu: bạn không cần thay đổi lớn lao, chỉ cần tốt hơn 1% mỗi ngày. Clear tính rằng mỗi ngày tốt hơn 1% thì cuối năm bạn tốt hơn gần 38 lần — lãi kép, nhưng áp dụng cho thói quen thay vì tiền bạc. Vấn đề không phải là bạn không biết mình nên làm gì, mà là hệ thống quanh bạn không ủng hộ việc đó. Vì vậy thay vì đặt mục tiêu lớn rồi trông chờ vào động lực (thứ đến rồi đi), sách dạy bạn xây một hệ thống nhỏ, lặp lại được: thói quen tốt thì làm cho nó rõ ràng, hấp dẫn, dễ làm và dễ chịu; thói quen xấu thì làm ngược lại. Thói quen, theo Clear, không phải chuyện ý chí, mà là chuyện thiết kế. Những ý hay nhất:

• 1% mỗi ngày và lãi kép của thói quen. Đây là phép tính khiến nhiều người thay đổi hẳn cách nhìn: không cần một cú bứt phá, chỉ cần một thay đổi nhỏ lặp lại đủ lâu. Đọc 10 trang mỗi tối thì một năm xong cả chục cuốn; tập 10 phút mỗi sáng thì một năm sau cơ thể khác hẳn. Kết quả lớn đến từ những hành động nhỏ đến mức khó mà thất bại được.
• Thói quen là lá phiếu cho con người bạn muốn trở thành. Thay vì đặt mục tiêu "giảm 5 cân" (kết quả), hãy nghĩ "mình là người sống khỏe" (bản sắc). Mỗi lần bạn chọn salad thay vì đồ chiên, bạn bỏ một phiếu cho bản sắc đó; mỗi lần làm ngược lại, bạn bỏ phiếu cho bản sắc cũ. Thói quen không chỉ thay đổi kết quả, nó thay đổi cách bạn nhìn về chính mình.
• Bốn luật thay đổi hành vi. Muốn xây thói quen tốt: làm cho nó rõ ràng (đặt sách ngay trên bàn), hấp dẫn (ghép với thứ mình thích), dễ làm (giảm rào cản xuống mức tối thiểu), và dễ chịu (tự thưởng ngay sau khi làm xong). Muốn bỏ thói quen xấu thì làm ngược lại cả bốn. Ngoài ra còn hai chiêu: "xếp chồng thói quen" (gắn thói quen mới vào thói quen cũ) và thiết kế môi trường (muốn ăn ít đồ ngọt thì đừng để đồ ngọt trong tầm mắt).

Hợp với ai: Gần như mọi người, vì ai cũng có một thói quen muốn xây hoặc muốn bỏ. Đặc biệt hợp với người đã thử nhiều lần mà toàn bỏ dở giữa chừng, người hay trông chờ vào động lực, và ai thích cách viết rõ ràng, có ví dụ cụ thể, đọc xong làm được ngay. Điểm trừ/lưu ý: Khung bốn luật tuy dễ nhớ nhưng cũng khá đơn giản — ai đã đọc nhiều về khoa học hành vi có thể thấy sách không đi sâu bằng các công trình học thuật. Một vài ví dụ hơi nặng về bối cảnh Mỹ, và con số "tốt hơn 37 lần" là phép minh hoạ toán học chứ không phải lời hứa — trong đời thật, tiến bộ không đều đặn như hàm mũ. Cuối cùng, sách chỉ bàn thói quen của cá nhân, còn những thay đổi cần cả tập thể hay tổ chức thì nó không bàn nhiều.