Spiderum Podcast: khi những bài viết hay được đọc thành tiếng

Mình biết Spiderum từ rất lâu rồi, từ thời nó còn chủ yếu là một trang web cho người trẻ viết bài chia sẻ kiến thức — cái tên "Động Nhện" nghe quen tới mức ai hay đọc bài dài trên mạng Việt Nam chắc cũng từng lướt qua một lần. Nhưng phải tới lúc mình bắt đầu nghe podcast nhiều hơn, mình mới phát hiện ra Spiderum còn có cả một kênh podcast riêng, và nó hoá ra lại là cách rất hợp để "đọc" Spiderum trong những lúc không đọc được: lúc chạy xe, lúc đi bộ, lúc làm việc nhà. Bài này mình giới thiệu kênh đó — không phải vì nó hoàn hảo, mà vì nó là một trong số ít kênh tiếng Việt vừa sâu, vừa nhiều, vừa miễn phí.

Kênh này nói về gì

Spiderum là một mạng xã hội chia sẻ tri thức của người Việt, thành lập năm 2016 bởi Trần Việt Anh, với tên gọi thân thương là "Động Nhện". Cộng đồng này có hàng chục nghìn thành viên và hàng chục nghìn bài viết trên website spiderum.com, xoay quanh đủ mọi chủ đề: tâm lý, triết học, giáo dục, xã hội, kinh tế, lối sống. Kênh podcast chính thức của Spiderum — tên là "Spiderum Official" — bắt đầu hoạt động từ tháng 2/2020, và ý tưởng của nó rất đơn giản: lấy những bài viết hay trên Spiderum rồi đọc thành tiếng. Mỗi tập thường là một bài viết được chuyển thành audio, có người đọc lại toàn bộ nội dung. Ngoài ra, Spiderum còn có các chuỗi podcast khác cùng hệ sinh thái: "Spider Debate" là chuỗi tranh luận về các chủ đề gây tranh cãi, còn "Người Trong Muôn Nghề" là chuỗi phỏng vấn người làm đủ ngành nghề, do chính Trần Việt Anh làm host. Chủ đề của kênh vì thế mà rất rộng, nhưng có một sợi chỉ chung: tư duy phản biện và góc nhìn đa chiều. Dù là bài về tâm lý, giáo dục hay kinh tế, các tập của Spiderum hiếm khi đưa ra một câu trả lời duy nhất rồi thôi — chúng thường đặt vấn đề, phân tích nhiều mặt, và để người nghe tự kết luận.

Những điểm hay

• Nội dung đã được "lọc" một vòng. Các tập podcast phần lớn xuất phát từ những bài viết đã được cộng đồng đọc và bàn luận nhiều trên Spiderum. Nghĩa là trước khi thành audio, nó đã qua một vòng kiểm chứng của độc giả — không phải bài nào viết ra cũng được chọn đọc. Nghe vì vậy ít gặp cảm giác "nghe xong chẳng đọng lại gì".
• Rất nhiều chủ đề, tha hồ chọn. Muốn nghe về tâm lý thì có, về giáo dục thì có, về tiền bạc và đầu tư cũng có. Mình thích kiểu này vì không bị đóng khung vào một ngách duy nhất: hôm nào muốn nghe nặng thì chọn chủ đề xã hội, hôm nào mệt thì chọn tập nhẹ nhàng về lối sống.
• Hợp với thời gian chết. Mỗi tập thường dài vừa phải, nghe trong lúc di chuyển hay làm việc tay chân rất tiện. Đây là điểm mình đánh giá cao nhất: cùng một nội dung, đọc thì cần ngồi xuống tập trung, nghe thì chỉ cần đeo tai nghe vào.
• Là cửa ngõ để quay lại đọc. Nghe xong tập nào hay, mình thường tìm lại bài viết gốc trên spiderum.com để đọc kỹ phần bình luận — ở đó mới là chỗ nhiều góc nhìn nhất. Podcast với mình vì vậy không thay thế việc đọc, mà là cách để biết nên đọc cái gì tiếp theo.
• Từng lên top 1 bảng xếp hạng podcast Spotify. Theo trang giới thiệu của chính Spiderum, kênh của họ đạt khoảng 6,5 triệu lượt phát trên Spotify và từng đứng đầu bảng xếp hạng podcast của nền tảng này — một con số nói lên rằng đây không phải kênh nhỏ, mà là một trong những kênh podcast tiếng Việt được nghe nhiều nhất.

Hợp với ai

Hợp với người thích nội dung dài hơi, thích suy nghĩ và tranh luận, hơn là nghe cho vui. Nếu bạn là sinh viên, người trẻ đi làm, hay đơn giản là người hay tự hỏi "tại sao mọi thứ lại như vậy", kênh này sẽ hợp. Cũng hợp với ai đã từng đọc Spiderum mà không có thời gian đọc nữa — nghe là cách quay lại với cộng đồng đó mà không cần ngồi trước màn hình.

Điểm trừ/lưu ý

Nói thẳng thì kênh này không phải không có điểm trừ. Thứ nhất, chất lượng giọng đọc không đồng đều: mỗi tập có thể do một người đọc khác nhau, có tập đọc rất cuốn, có tập hơi đều đều, nghe lâu dễ buồn ngủ. Thứ hai, kho tập quá lớn — hàng trăm tập — nên người mới vào sẽ hơi lạc, không biết bắt đầu từ đâu (mục gợi ý cuối bài này là để giải quyết đúng việc đó). Thứ ba, vì nội dung chuyển từ bài viết sang audio nên những chỗ có bảng biểu, hình minh hoạ trong bài gốc sẽ bị mất; nghe thì hiểu ý chính, nhưng muốn xem số liệu chi tiết vẫn phải mở bài viết ra đọc. Cuối cùng, một số chủ đề của Spiderum vốn dĩ đã nặng và gây tranh cãi — không phải tập nào cũng hợp để nghe thư giãn trước khi ngủ đâu.

Nên nghe tập nào đầu tiên

Mình gợi ý 3 tập, đều là những tập đã phát hành và nghe được trên Spotify:

• "Tifosi, yêu nước online, và chủ nghĩa sô vanh" — một tập về cách mạng xã hội khuếch đại cảm xúc dân tộc và chủ nghĩa sô vanh. Nghe để thấy một hiện tượng quen thuộc được phân tích tỉnh táo ra sao.
• "Quảng cáo, đầu tư, đỏ đen và cuộc sống" (tác giả Manh Cuong Indie) — bài viết về quảng cáo, đầu tư và tâm lý đỏ đen, một trong những bài được nghe nhiều của kênh.
• "How Is History Being Taught in Vietnam? | Spider Debate" (tác giả Huskywannafly) — tập tranh luận về cách dạy lịch sử ở Việt Nam. Tập này hơi gai góc, nhưng là ví dụ rõ nhất cho tinh thần tranh luận của Spiderum.

Nghe ở đâu

Kênh có mặt trên Spotify, Apple Podcasts và Anchor (anchor.fm/spiderum), ngoài ra các tập cũng xuất hiện trên YouTube và một số nền tảng sách nói/podcast khác. Mình hay nghe nhất trên Spotify vì tiện lưu lại nghe tiếp. Tìm "Spiderum Official" là ra.